Jesiotr - ryba gigantycznych rozmiarów. Jak go łowić?

Jesiotr to jedna z najbardziej fascynujących ryb zamieszkujących wody Europy. Znany ze swoich imponujących rozmiarów, długowieczności oraz unikalnego wyglądu budzi zainteresowanie zarówno wędkarzy jak i ekologów. Jakie gatunki jesiotra można spotkać w Polsce, gdzie go łowić i jakie wyzwania wiążą się z jego obecnością? Oto wszystko, co powinieneś wiedzieć o tej niezwykłej rybie.

Giganci wśród jesiotrów

Jesiotrowate (Acipenseridae) to rodzina obejmująca wiele gatunków o ogromnych rozmiarach. Największym przedstawicielem tej grupy jest bieługa (Huso huso), osiągająca nawet ponad 1000 kg wagi i długość ponad 5 metrów! Bieługa to ryba o ogromnym znaczeniu ekologicznym i historycznym, która niestety została niemal całkowicie wyniszczona przez nadmierne połowy i degradację środowiska. Obecnie największe łowione osobniki osiągają około 200-300 kg, choć w przeszłości zdarzały się znacznie większe okazy – największa zanotowana bieługa ważyła aż 2072 kg!

W polskich wodach naturalnie występował jesiotr ostronosy (Acipenser oxyrinchus), który obecnie objęty jest ścisłą ochroną gatunkową. Podobnie jesiotr zachodni (Acipenser sturio) - choć od lat 70. XX wieku nie był już obserwowany w naszych rzekach.

Obok nich w Europie i Azji występują również inne imponujące gatunki takie jak jesiotr rosyjski (Acipenser gueldenstaedtii) oraz jesiotr syberyjski (Acipenser baerii). W Europie spotykany jest także sterlet (Acipenser ruthenus), który jest jednym z mniejszych przedstawicieli tej rodziny, ale nadal budzi zainteresowanie wędkarzy.

Dodatkowo w Ameryce Północnej, głównie u wybrzeży Kanady i Stanów Zjednoczonych występuje jesiotr ostronosy (Acipenser oxyrinchus), który jest sprowadzany do Polski w ramach programów restytucji gatunku.

Gdzie łowić jesiotra?

W polskich rzekach praktycznie nie można łowić jesiotrów, ponieważ ich populacja jest na etapie odbudowy, a gatunki rodzime objęte są ścisłą ochroną. Problemem jest także trudność w rozpoznaniu gatunków - jesiotr ostronosy może być łatwo pomylony z hodowlanymi jesiotrami, co naraża wędkarzy na konsekwencje prawne.

Alternatywą dla osób chcących w spokoju złowić jesiotra są łowiska komercyjne i prywatne stawy, które oferują możliwość zmierzenia się z tą imponującą rybą bez obaw o naruszenie przepisów. W Polsce działają łowiska, które regularnie zarybiają swoje zbiorniki jesiotrami syberyjskimi i rosyjskimi, pozwalając na ich kontrolowany połów.

Jak łowić jesiotra?

Ze względu na swoją budowę i zachowanie, jesiotr nie jest typową rybą drapieżną. Żywi się głównie bezkręgowcami dennymi, dlatego najlepsze efekty w jego połowie daje użycie przynęt naturalnych, takich jak rosówki, czerwone robaki, dżdżownice, filety rybne, wątróbka czy świeże krewetki. W niektórych przypadkach skuteczne mogą być również pelety i kulki proteinowe o intensywnym zapachu rybnym lub mięsnym.

Do połowu jesiotra najczęściej stosuje się metodę gruntową, używając mocnych wędek karpiowych, sumowych lub feedera o dużej wytrzymałości, c.w. powyżej 100 g. Konieczne są także solidne kołowrotki z mocnym hamulcem oraz wytrzymała żyłka, ponieważ jesiotr to silna ryba, która potrafi stawiać zacięty opór.

Szczyt brań przypada na wiosnę i jesień. W naturalnych warunkach wiosną ryby szykują się do tarła. Jesienią natomiast intensywnie żerują, przygotowując się do zimy, co czyni ten okres doskonałym na udane połowy.

Jak odróżnić gatunki jesiotrów?

W polskich wodach występują zarówno rodzime jak i hodowlane gatunki jesiotrów oraz ich hybrydy, z których każdy posiada charakterystyczne cechy umożliwiające identyfikację:

• Jesiotr ostronosy (Acipenser oxyrinchus) - ma długi, wąski, szpiczasty pysk bardziej wydłużony niż u innych gatunków; długie, cienkie wąsiki, umiejscowione bliżej czubka pyska niż u innych jesiotrów; wyraźnie zaznaczone płytki kostne na ciele; ciało wydłużone, smukłe, oliwkowoszare do brązowego jaśniejsze od spodu. Jest objęty ścisłą ochroną i wciąż odbudowuje swoją populację.
• Jesiotr zachodni (Acipenser sturio) - jego pysk jest krótszy i bardziej spłaszczony, a wąsiki umiejscowione bliżej pyska; ciało bardziej masywne, szarobrunatne z białawym spodem. Jest również gatunkiem chronionym, jednak w Polsce praktycznie nie występuje.
• Jesiotr syberyjski (Acipenser baerii) - ma stosunkowo krótki, zaokrąglony pysk; wąsiki postrzępione blisko pyska; ciemnoszare ubarwienie, często prawie czarne; ciało dość masywne łagodnie przechodzące w płetwę ogonową. To najczęściej hodowany gatunek.
• Jesiotr rosyjski (Acipenser gueldenstaedtii) - posiada charakterystyczną „garbatą” budowę ciała; krótki, szeroki pysk; zaokrąglony na końcu, wąsiki gładkie, niepostrzępione bliżej pyska niż u jesiotra syberyjskiego; ubarwienie jasnobrązowe lub oliwkowe, z kremowym spodem. Często spotykany w hodowlach.
• Sterlet (Acipenser ruthenus) - posiada długi, spiczasty pysk, przed otworem gębowym znajdują się cztery wąsiki z frędzelkowatymi zakończeniami, wzdłuż boków biegną rzędy wyraźnych, jasnych tarczek kostnych, grzbiet ma barwę od ciemnobrązowej do szarej, boki są jaśniejsze, a brzuch zazwyczaj żółtawobiały, płetwy mają charakterystyczne białe obrzeżenia. Wykorzystywany w hodowli oraz do tworzenia hybryd.

W hodowlach często spotyka się hybrydy jesiotrów, tworzone w celu uzyskania korzystnych cech użytkowych. Najbardziej znana hybryda to: Bester - krzyżówka bieługi (Huso huso) ze sterletem (Acipenser ruthenus) łącząca szybki wzrost bieługi z wczesnym dojrzewaniem sterleta.

Etyka połowu - dlaczego warto wypuszczać jesiotry?

W Polsce najczęściej hodowanymi gatunkami jesiotrów są jesiotr syberyjski (Acipenser baerii) oraz jesiotr rosyjski (Acipenser gueldenstaedtii). Są one cenione zarówno za mięso, jak i za ikrę, z której produkuje się kawior. Ze względu na dynamiczny rozwój hodowli tych gatunków, zdarzały się przypadki ich ucieczek do naturalnych wód.

Ucieczki hodowlanych jesiotrów do dzikich rzek budzą obawy ekologów i naukowców. Jesiotry pochodzące z hodowli nie są objęte ochroną i mogą stanowić zagrożenie dla rodzimych gatunków, w tym dla reintrodukowanego jesiotra ostronosego, poprzez konkurencję o pokarm, potencjalne krzyżowanie się, czy przenoszenie chorób.

Z etycznego punktu widzenia, usunięcie takich osobników z ekosystemu może być uzasadnione. Jednakże identyfikacja gatunku jesiotra w warunkach terenowych bywa trudna, co niesie ryzyko przypadkowego złowienia chronionego jesiotra ostronosego. Dlatego, jeśli nie jesteś pewien, jaki gatunek jesiotra złowiłeś, najlepiej wypuść rybę z powrotem do wody, aby uniknąć ewentualnych naruszeń prawa.

Warto również pamiętać, że jesiotr to ryba długowieczna - może żyć nawet 100 lat - co czyni go wyjątkowym mieszkańcem naszych wód. Każdy gatunek jesiotra występujący w Polsce jest zagrożony wyginięciem, dlatego kluczowe jest odpowiedzialne podejście do połowu.

Mimo że obce gatunki jesiotrów mogą stanowić zagrożenie dla rodzimych populacji i brakuje jednoznacznych regulacji dotyczących połowu ryb z hodowli, zawsze warto wypuścić złowionego jesiotra. Pozwala to unikać przypadkowego eliminowania chronionych osobników oraz przyczynia się do ochrony zagrożonych gatunków.

Cykl życia jesiotra

Jesiotr ostronosy jest rybą anadromiczną, co oznacza, że większość życia spędza w morzu, ale na tarło wędruje do rzek. Tarło odbywa się wiosną (maj-czerwiec) w dużych, wolno płynących rzekach, takich jak Wisła i Odra. Samice składają miliony ziaren ikry, a młode osobniki po 1-2 latach spływają do Morza Bałtyckiego, gdzie dorastają.

Jesiotry osiągają dojrzałość płciową dopiero po 10-15 latach. Dorosłe osobniki co kilka lat wracają do rzek na tarło, a ich migracja może trwać nawet kilka miesięcy. Najstarsze osobniki mogą żyć ponad 100 lat i osiągać długość do 5 metrów.

Realia ochrony jesiotra

Restytucja jesiotra ostronosego (Acipenser oxyrinchus) w Polsce to długoterminowy program mający na celu przywrócenie tego gatunku do rodzimych rzek i Morza Bałtyckiego.

Prace nad restytucją jesiotra w Polsce rozpoczęto w 1996 roku w ramach Konwencji o Ochronie Morza Bałtyckiego (HELCOM). Koordynatorem tych działań jest Instytut Rybactwa Śródlądowego w Olsztynie, współpracujący z Instytutem Ekologii Wód i Rybactwa Śródlądowego w Berlinie. Celem programu jest odtworzenie stabilnej populacji jesiotra ostronosego w polskich wodach.

Jesiotr ostronosy (Acipenser oxyrinchus), znany również jako jesiotr bałtycki, niegdyś licznie występował w Odrze docierając aż do Raciborza oraz w Wiśle, gdzie spotykano go nawet na Śląsku. Jednak w wyniku nadmiernych połowów, zanieczyszczenia wód oraz budowy zapór, jego populacja drastycznie spadła. Ostatnie dzikie osobniki odnotowano w latach 60 XX wieku.

Obecnie trwają programy restytucji polegające na zarybianiu rzek młodymi jesiotrami ostronosymi w tym Odry i Wisły. Należy więc brać pod uwagę ich obecność w rzece, choć populacja nadal jest na etapie odbudowy.

Odpowiedzialność za degradację środowiska wodnego i spadek liczebności jesiotrów spoczywa głównie na działaniach przemysłowych, urbanizacyjnych oraz niewłaściwym zarządzaniu zasobami wodnymi w przeszłości. Wędkarze, jako użytkownicy ekosystemów wodnych, mają jednak istotną rolę w ich ochronie. Przestrzeganie przepisów, etyczne postępowanie oraz solidarność wędkarzy mogą przyczynić się do odbudowy i zachowania populacji jesiotrów.

PZW często przedstawia się jako organizację działającą na rzecz ochrony ryb i wód, jednak w opinii wielu wędkarzy działania te są niewystarczające zobacz więcej... Składki, które wędkarze opłacają każdego roku, nie przynoszą widocznych efektów - w wodach nie przybywa ryb, a wręcz przeciwnie ich liczebność spada. Zanieczyszczenia rzek w ostatnich latach osiągnęły rekordowe poziomy, a PZW w opinii społeczności wędkarskiej nie podejmuje realnych działań na rzecz poprawy sytuacji.

Kontrowersje budzą również odłowy kontrolne, które w praktyce często prowadzą do usuwania dużych osobników z ekosystemu, albo "zarybianie na papierze". Takie i powtarzające się sceny mogą przyczyniać się do obecnej sytuacji, gdzie widać na przestrzeni lat, że z roku na rok jest gorzej niż było. Wędkarze coraz częściej pytają, dlaczego zamiast wspierać odbudowę populacji, niektóre działania PZW wydają się wręcz działać na jej szkodę, a opłaty, zamiast trafiać na realne działania ochronne i zarybieniowe są nieefektywnie wydawane.

Pojawia się tu problem - wody są w złym stanie, a instytucje, które powinny je chronić, zawodzą. Ale są ludzie, którzy nie tylko o tym mówią, lecz także działają, by to zmienić. Nadszedł czas na nowy porządek, w którym to wędkarze decydują o przyszłości swoich łowisk.

Jako wędkarz możesz nie mieć bezpośredniego wpływu na codzienne decyzje Związku, ale masz wybór. Jeśli uważasz, że obecne władze zawodzą, niszczą nasze wody i marnotrawią Twoją składkę to domagaj się zmian.

Możesz działać wybierając nowego Prezesa – osobę, która będzie reprezentować Ciebie oraz sprawy wędkarzy. Przestań tylko gadać - czas na działanie! Lider razem z wędkarzami - wspólnie możemy stworzyć stowarzyszenie, a potem kolejne, aż zmiana stanie się faktem. Stowarzyszenie, które przejmie sprawy w swoje ręce. Do działania potrzeba 15 osób gotowych na zmianę - ludzi, którzy chcą czystych wód, uczciwych zasad i realnej ochrony ryb.

Stowarzyszenie może ubiegać się o przejęcie zarządzania wodami, nawiązując współpracę z Wodami Polskimi poprzez udział w przetargach na obwody rybackie. Będzie gwarantem transparentności działań i sprawi, że Twoje pieniądze realnie poprawią stan wód, zamiast znikać bez śladu. Może nie będzie to od razu raj, ale wędkarze przestaną być skazani na monopol Związku. Machina ruszy w lepszą stronę - i tym razem to my zdecydujemy, gdzie zmierza, ponieważ ja i ty - my jesteśmy Prezesem.

Podsumowanie

Jesiotr to ryba o niezwykłej historii, imponujących rozmiarach i ogromnym znaczeniu ekologicznym. W polskich rzekach jego połów jest praktycznie niemożliwy, ale alternatywą są łowiska komercyjne i prywatne stawy. Wędkarze powinni pamiętać o odpowiedzialnym podejściu i ochronie rodzimych gatunków, a przyszłość jesiotra w Polsce będzie zależała od skuteczności programów restytucyjnych i poprawy warunków środowiskowych.